Chapter 2.17 (Financial Management) - Order Types အမြန်နှုန်းကို ရွေးမလား၊ တိကျမှုကို ရွေးမလား

Chapter 2.17 (Financial Management)  - Order Types အမြန်နှုန်းကို ရွေးမလား၊ တိကျမှုကို ရွေးမလား

ဈေးကွက်မှာ အရောင်းအဝယ်လုပ်တဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားနဲ့ လိုလားချက်ပေါ်မူတည်ပြီး လက်နက်နှစ်မျိုးကို သုံးနိုင်ပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးအတိုင်း ချက်ချင်းအကောင်အထည်ဖော်ခြင်း နဲ့ မိမိစိတ်ကြိုက်ဈေးကို စောင့်ဆိုင်းခြင်း တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ 

စတော့ဈေးကွက်ထဲမှာ အော်ဒါ (Order) တင်တယ်ဆိုတာ တကယ်တော့ ကိုယ့်ရဲ့ ငွေကြေးအနာဂတ်အတွက် ညွှန်ကြားချက် ပေးလိုက်တာပါ။ ဒီနေရာမှာ 

• Market Order နဲ့ 
• Limit Order ဆိုတာ ဗျူဟာနှစ်ခုရဲ့ အားပြိုင်မှုပါပဲ။

Market Order -အမြန်နှုန်းကို ဦးစားပေးသော ချက်ချင်းလက်ငင်း ဗျူဟာ

Market Order ဆိုတာကတော့ ဈေးနှုန်းက အရေးမကြီးဘူး၊ အခုချက်ချင်း အရောင်းအဝယ်ဖြစ်ဖို့က ပထမ လို့ ဆုံးဖြတ်ထားသူတွေ သုံးတဲ့နည်းပါ။ မိမိရောင်းချင်တဲ့ (ဒါမှမဟုတ်) ဝယ်ချင်တဲ့ ရှယ်ယာအတွက် သီးခြားဈေးနှုန်း သတ်မှတ်မထားဘဲ၊ အဲဒီအချိန်မှာ ဈေးကွက်ထဲမှာ အပေးနိုင်ဆုံး အကောင်းဆုံးဈေးနဲ့ ချက်ချင်း အလုပ်ဖြစ်အောင် လုပ်တာပါ (Bodie, Kane, & Marcus, 2014)။

• ဒီနည်းလမ်းက Liquidity (ငွေဖော်နိုင်စွမ်း) ကို အလိုချင်ဆုံးအချိန်မှာ သုံးပါတယ်။ ဥပမာ - ဈေးကွက်က အရမ်းကြမ်းနေပြီး ရှယ်ယာဈေးတွေ ဆက်တိုက်ထိုးကျနေတဲ့အချိန်မှာ ဘယ်လောက်ပဲရရ အမြန်ဆုံးထွက်မယ် (Exit) ဆိုတဲ့ စိတ်မျိုးနဲ့ သုံးတတ်ကြပါတယ်။

•  အဆတ်မပြတ်စီးဆင်းနေတဲ့ မြစ်ရေထဲကို ခုန်ဆင်းလိုက်ခြင်း ပါပဲ။ အားသာချက်ကတော့ အရောင်းအဝယ်က ချက်ချင်းဖြစ်သွားမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ အားနည်းချက်ကတော့ မိမိမျှော်လင့်ထားတဲ့ဈေးထက် ပိုပြီးနည်းသွားတာ (သို့မဟုတ်) ပိုများသွားတာမျိုးကို ကြိတ်မှိတ်ခံစားရနိုင်တဲ့ စွန့်စားမှု ရှိပါတယ်။

ဈေးနှုန်းက အရေးမကြီးဘူး လို့ ပြောလိုက်ရင် လူတော်တော်များများက ဟာ... ရှုံးမှာပေါ့ လို့ တွေးလေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ့်လုပ်ငန်းခွင်နဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလောကမှာ Market Order ကို သုံးရတဲ့ အချိန်တွေဟာ တစ်စက္ကန့် နောက်ကျရင် တစ်ဘဝစာ ရှုံးသွားနိုင်တဲ့ အခိုက်အတန့်တွေ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ဘယ်လိုအချိန်မျိုးမှာ Market Order က အလုပ်ဖြစ်လဲ။

၁။ သင်္ဘောနစ်နေချိန် (The Panic Exit)

၂။ ရထားလွတ်သွားမှာ စိုးရိမ်ချိန် (The FOMO Entry)

၃။ ရှယ်ယာပမာဏ နည်းနည်းလေးပဲ ဝယ်/ရောင်းချိန် (Small Trades) ဆိုတဲ့ အခြေနေတွေမှာ အလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။

သင်္ဘောနစ်နေချိန်ဆိုတာက 

ဈေးကွက်ထဲမှာ မမျှော်လင့်ဘဲ သတင်းဆိုးတစ်ခု (ဥပမာ- ကုမ္ပဏီ အရှုပ်တော်ပုံပေါ်တာ ဒါမှမဟုတ် စီးပွားရေးပျက်ကပ်ဆိုက်တာ) ထွက်လာတဲ့အခါ ရှယ်ယာဈေးတွေဟာ စက္ကန့်နဲ့အမျှ ထိုးကျသွားတတ်ပါတယ်။

• ၅,၀၀၀ တန်တဲ့ရှယ်ယာက ၄,၈၀၀ ဖြစ်သွားတယ်၊ ၄,၅၀၀ ဖြစ်သွားတယ်။ ကိုယ်က ၄,၇၀၀ နဲ့ Limit Order တင်ထားရင် ဈေးက ၄,၄၀၀ ဖြစ်သွားတဲ့အခါ ကိုယ့်အော်ဒါက အရောင်းအဝယ်မဖြစ်ဘဲ ကျန်နေခဲ့ပါလိမ့်မယ်။

• ဒီလိုအချိန်မှာ ဈေးဘယ်လောက်ရရ အခုချက်ချင်းထွက်မယ် ဆိုတဲ့ Market Order ကသာ ကိုယ့်ကို အသက်ကယ်ပေးနိုင်တာပါ။ ပိုပြီးကြီးမားတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုကြီး (၄,၀၀၀ အောက်ရောက်သွားမှာမျိုး) ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အခုရတဲ့ဈေးနဲ့ ချက်ချင်းဖြတ်ထုတ်လိုက်ရတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။

လွတ်သွားမှာ စိုးရိမ် (The FOMO Entry)

ဒါကတော့ အပေါ်ကအချက်နဲ့ ပြောင်းပြန်ပါ။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုက အလွန်ကောင်းတဲ့ သတင်းထွက်လာလို့ ရှယ်ယာဈေးတွေ တဟုန်ထိုး တက်နေတဲ့အချိန်မျိုးပေါ့။

• ဈေးက ၅,၀၀၀ ကနေ ၅,၅၀၀ ကို ခုန်တက်နေတယ်။ ကိုယ်က ၅,၂၀၀ နဲ့ Limit Order တင်စောင့်နေရင် ရှယ်ယာက ၆,၀၀၀ ကျော်သွားတဲ့အထိ ဝယ်မရဘဲ ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။

• နောက်ထပ် ၂,၀၀၀ လောက် ထပ်တက်ဦးမှာ၊ အခု ၅,၅၀၀ နဲ့ရလည်း တန်သေးတယ် လို့ ယူဆရင် Market Order နဲ့ ဝင်ဝယ်လိုက်တာက အခွင့်အရေးကို လက်မလွှတ်ရအောင် ဖမ်းဆုပ်လိုက်တာပါပဲ။

ရှယ်ယာပမာဏ နည်းနည်းလေးပဲ ဝယ်/ရောင်းချိန် (Small Trades)

ရှယ်ယာအနည်းငယ် (ဥပမာ - ၁၀ စု၊ ၂၀ စု) လောက်ပဲ အရောင်းအဝယ်လုပ်တာဆိုရင် ဈေးနှုန်းအတက်အကျ ၁ ကျပ်၊ ၂ ကျပ်ဟာ ကိုယ့်အတွက် သိပ်ပြီး ထူးခြားမှု မရှိလှပါဘူး။

• ဒီလိုအချိန်မှာ ဈေးနှုန်းကို အနုစိတ်တွက်ချက်ပြီး Limit Order နဲ့ စောင့်နေရတဲ့ အချိန်ကုန်မှု (Time Cost) က ပိုတန်ဖိုးကြီးပါတယ်။ ချက်ချင်းအလုပ်ဖြစ်သွားဖို့အတွက် Market Order ကို သုံးလိုက်တာက ပိုပြီး စိတ်အေးရပါတယ်။

၂။ Limit Order - တိကျမှုကို ဦးစားပေးသော စောင့်စားခြင်း ဗျူဟာ ကတော့ နောက်ရွေးချယ်စရာတစ်ခုပါပဲ။ 

Limit Order ကတော့ Market Order နဲ့ လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်ပါ။ ငါလိုချင်တဲ့ဈေး မရရင် မဝယ်ဘူး၊ မရောင်းဘူး ဆိုတဲ့ ပြတ်သားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ပါ။ မိမိရောင်းချင်တဲ့ အမြင့်ဆုံးဈေး (သို့မဟုတ်) ဝယ်ချင်တဲ့ အနိမ့်ဆုံးဈေးကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားရပါတယ် (Bodie, Kane, & Marcus, 2014)။

• ဒီနည်းလမ်းက Risk Management (ဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှု) အတွက် အကောင်းဆုံးပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကို တိတိကျကျ သိချင်တဲ့သူတွေ၊ မမျှော်လင့်တဲ့ ဈေးနှုန်းအတက်အကျတွေကို ရှောင်လွှဲချင်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေအတွက် သင့်တော်ပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာ့စတော့ဈေးကွက် (YSX) ထဲက ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ ရှယ်ယာဈေးက လက်ရှိမှာ တစ်ရှယ်ယာကို ၅,၀၀၀ ကျပ် ပေါက်နေတယ်ဆိုပါစို့။

ဖြစ်ရပ် ၁ - ဝယ်ယူတဲ့အခါ (The Bargain Hunter)

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ တစ်ယောက်ဟာ ဒီကုမ္ပဏီရဲ့ အခြေအနေကို စာရင်းအင်းအရ တွက်ချက်လိုက်တဲ့အခါ ၅,၀၀၀ ကျပ်ဆိုတာ နည်းနည်းများနေပြီး ၄,၇၀၀ ကျပ် ဆိုမှသာ ဝယ်ရကျိုးနပ်မယ်လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်။

• သူက ၄,၇၀၀ ကျပ်ပြည့်မှ ဝယ်မယ် ဆိုတဲ့ Buy Limit Order ကို တင်ထားလိုက်ပါတယ်။

• ဈေးကွက်က ၄,၉၀၀၊ ၄,၈၀၀ အထိ ဆင်းလာပေမဲ့ အရောင်းအဝယ်မဖြစ်သေးပါဘူး။ တစ်ပတ်အကြာမှာ ဈေးက ၄,၇၀၀ ကို ထိသွားတဲ့အခါမှသာ သူ့အော်ဒါက အလိုအလျောက် Matching ဖြစ်သွားပါတယ်။

• Risk Management အရ သူက ဈေးကွက်ရဲ့ ခဏတာ လှုပ်ခတ်မှုနောက်ကို လိုက်မဝယ်ဘဲ ကိုယ်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဘေးကင်းဇုန် ထဲ ရောက်မှ ဝယ်လိုက်တဲ့အတွက် စတင်ဝယ်ယူကတည်းက တစ်ရှယ်ယာကို ၃၀၀ ကျပ် သက်သာသွားပါတယ်။

ဖြစ်ရပ် ၂ -  ရောင်းချတဲ့အခါ (The Target Seeker)

ကိုယ်က ရှယ်ယာတွေကို ၅,၀၀၀ နဲ့ ဝယ်ထားပြီး ၆,၀၀၀ ကျပ် ရရင် ရောင်းမယ်လို့ ရည်မှန်းထားတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါပေမဲ့  အလုပ်များတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ဆိုတော့ ဈေးကွက်ကို တစ်နေ့ကုန် ထိုင်မကြည့်နိုင်ပါဘူး။

• အဲ့တာနဲ့ ၆,၀၀၀ ကျပ် ရောက်တာနဲ့ ရောင်းမယ် ဆိုတဲ့ Sell Limit Order ကို တင်ထားလိုက်ပါတယ်။

• တစ်နေ့မှာ ဈေးကွက်က ရုတ်တရက် ၆,၁၀၀ အထိ တက်သွားပြီး ခဏချင်းမှာပဲ ၅,၅၀၀ ကို ပြန်ကျသွားတယ်ဆိုပါစို့။ သင် ဈေးကွက်ကို ပြန်ကြည့်တဲ့အချိန်မှာ ၅,၅၀၀ ဖြစ်နေပေမဲ့၊ သင့်ရဲ့ Limit Order ကတော့ ၆,၀၀၀ ကျပ်မှာတင် အလိုအလျောက် ရောင်းထွက်သွားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

• ဒါဟာ ကိုယ့်အတွက် အလုပ်လုပ်ပေးမယ့် စက်ရုပ်တစ်ရုပ် ကို လွှတ်ထားသလိုပါပဲ။ ကိုယ်မရှိတဲ့အချိန်မှာတောင် လိုချင်တဲ့ အမြတ်ပန်းတိုင်ကို အတိအကျ ဖမ်းဆုပ်ပေးလိုက်တာပါ။

ဘာကြောင့် Risk Management အတွက် အကောင်းဆုံးလဲဆိုတော့

• Emotional Discipline (စိတ်ခံစားမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း)
• Slippage ကို ကာကွယ်ခြင်းကြောင့်ပါပဲ။

ဈေးကွက်က အရမ်းတက်နေတဲ့အခါ လောဘတက်ပြီး လိုက်ဝယ်တာမျိုး၊ ဈေးကျတဲ့အခါ ကြောက်ပြီး ရောင်းချလိုက်တာမျိုး (Panic Selling) မဖြစ်အောင် Limit Order က အတားအဆီး လုပ်ပေးပါတယ်။ 

Slippage ကို ကာကွယ်တာအနေနဲ့ Market Order မှာဆိုရင် ဝယ်သူနည်းတဲ့အခါ သင်မျှော်လင့်တာထက် အများကြီးကြီးမားတဲ့ဈေးနဲ့ Matching ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ Limit Order ကတော့ ဒီဈေးထက် တစ်ပြားမှ မပိုစေရဘူးလို့ ကန့်သတ်ပေးထားတာပါ။

• ငါးမျှားနေတဲ့သူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ရှည်မှု လိုပါပဲ။ ကိုယ်သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဈေးနှုန်းဆိုတဲ့ ငါးစာကို ငါးက လာမဟပ်မချင်း ဘာမှဖြစ်မလာပါဘူး။ အားသာချက်ကတော့ မိမိလိုချင်တဲ့ ဈေးကွက်အခြေအနေကို စိတ်ကြိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်တာဖြစ်ပြီး၊ အားနည်းချက်ကတော့ ဈေးနှုန်းက မိမိသတ်မှတ်ထားတဲ့ဆီကို လုံးဝရောက်မလာခဲ့ရင် အရောင်းအဝယ် မဖြစ်နိုင်တော့တာပါပဲ။

ပြောရမယ်ဆိုရင် အပြင်မှာ  Limit Order ကို သုံးသူတွေက ပိုပြီး စိတ်အေးလက်အေး ရှိတတ်ကြပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့မှာ ဈေးနှုန်းအတွက် ဘောင် ရှိနေလို့ပါ။ ဒါပေမဲ့ တကယ့်ကို အရေးပေါ် ငွေလိုလာတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ဈေးကွက်ထဲမှာ ရုတ်တရက် အခွင့်အရေးကြီးတစ်ခု ပေါ်လာတဲ့အခါမျိုးမှာတော့ Market Order ရဲ့ အမြန်နှုန်းကသာ အသက်ကယ်ပေးနိုင်တာပါ။ 

Market Order က ကိုယ့်ကို အချိန် ပေးပြီး၊ Limit Order ကတော့  တန်ဖိုး ပေးပါတယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်လက်နက်ကို သုံးမလဲဆိုတာကတော့ အတွေ့အကြုံနဲ့ ဈေးကွက်ကို ဖတ်နိုင်စွမ်းပေါ်မှာပဲ မူတည်ပါတယ်။

Market Order ဆိုတာ ဈေးနှုန်းကို စတေးပြီး သေချာမှု (Certainty) ကို ဝယ်ယူလိုက်တာပါ။ 

ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက မြန်မာနိုင်ငံလို ရှယ်ယာအရောင်းအဝယ် ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ (Low Liquidity) ဈေးကွက်မှာ Market Order ကို သုံးတဲ့အခါ ရောင်းသူ/ဝယ်သူ နည်းနေရင် သင်မျှော်လင့်တာထက် အများကြီးကွာခြားတဲ့ဈေးနဲ့ Matching ဖြစ်သွားနိုင်တာကိုတော့ သတိချပ်ရပါမယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာ Limit Order ကို သုံးတဲ့သူတွေဟာ ဈေးကွက်ရဲ့ သားကောင် မဖြစ်ဘဲ ဈေးကွက်ကို စောင့်ကြည့်သူ တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။

Limit Order ဆိုတာ မိမိရဲ့ ငွေကြေးအပေါ်မှာ ရှိတဲ့ အာဏာကို ဈေးကွက်ဆီ လွှဲမပေးဘဲ ကိုယ့်လက်ထဲမှာပဲ ဆုပ်ကိုင်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် မြန်မာ့စတော့ဈေးကွက်လို ဈေးနှုန်းအတက်အကျ အရမ်းမမြန်တဲ့ နေရာမျိုးမှာ Limit Order ဟာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေအတွက် အလွန်ခိုင်မာတဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး ဝါယာကြိုး (Safety Wire) တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ် (Yangon Stock Exchange, n.d.)။ Limit Order ကို တင်ထားလိုက်ခြင်းဖြင့် ဈေးကွက်ဘေးကင်းဇုန်ထဲ ရောက်မှ ဝယ်ယူနိုင်မှာ ဖြစ်သလို Slippage ဟုခေါ်တဲ့ ကိုယ်မလိုလားတဲ့ဈေးနဲ့  Matching ဖြစ်သွားခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။ (Bodie et al., 2014)

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဒီအော်ဒါနှစ်မျိုးလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ အလှည့်ကျ သုံးတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါမှသာ မရေရာတဲ့ ဈေးကွက်လှိုင်းလုံးတွေကြားမှာ မိမိရဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို အထိအခိုက်နည်းဆုံးနဲ့ အကောင်းဆုံး လှော်ခတ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

References 

Bodie, Z., Kane, A., & Marcus, A. J. (2014). Investments (10th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education.

Yangon Stock Exchange. (n.d.). Order types and trading rules. Retrieved from https://ysx-mm.com/how-to-trade/trading-procedure/